خبرگزاری حوزه | یونس رجبی، هنرمند و گرافیست، در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه هنرمند ایرانی در شرایط امروز جامعه نمیتواند نسبت به مسائل پیرامون خود بیتفاوت باشد، اظهار کرد: وقتی ملتی در یکپارچگی برای دفاع از وطن و ارزشهایش ایستاده است، هنرمند هم بخشی از همین جامعه است و نمیتواند خود را کنار بکشد. به تعبیری اگر بخواهیم صریح بگوییم، در چنین موقعیتهایی بیطرفی معنایی ندارد؛ انسان یا در جبهه حق قرار میگیرد یا در جبهه باطل. ممکن است افراد نقدهایی نسبت به وضعیت کشور داشته باشند، اما وقتی دقیقتر نگاه میکنیم بسیاری از همین نقدها ریشه در فضاسازیها و تأثیرگذاریهایی دارد که از بیرون به جامعه تزریق میشود. اصل و ریشه این نظام ریشهای سالم و مردمی است و باید آن را در بستر واقعی خود دید.
وی درباره رسالت هنرمند مسلمان در شرایط امروز افزود: هنرمند مسلمان اساساً هنر را صرفاً برای هنر نمیخواهد. هنر برای او یک زبان بیان است. من به عنوان یک گرافیست اگر احساس کنم که میتوانم با گرافیک حرفی بزنم، از این ابزار استفاده میکنم. اگر روزی احساس کنم که بیان یک موضوع با فیلم گویاتر است، شاید سراغ فیلم بروم و اگر لازم باشد با نوشتن حرفم را منتقل کنم، قلم به دست میگیرم. مهم خودِ پیام و مسئولیتی است که هنرمند احساس میکند بر دوش دارد.
رجبی ادامه داد: این نگاه البته مربوط به امروز هم نیست. پیش از این اتفاقات و فضای فعلی هم هنرمندان متعهد و مسلمان فعالیت خودشان را داشتند و هیچگاه نسبت به مسائل جامعه بیتفاوت نبودند. اما طبیعی است که وقتی شرایط حساستر میشود، این احساس مسئولیت هم پررنگتر میشود. هنرمندی که روحیه آزادگی دارد و وابسته به جریانهای بیرونی نیست، طبیعتاً در بیان مواضع خود هم ملاحظهکاریهای رایج را ندارد؛ چون از جایی حمایت نمیشود که بخواهد نگران از دست دادن آن باشد. برای چنین هنرمندی مهم نیست که فلان جریان فکری درباره او چه قضاوتی میکند یا چه برچسبی به او میزند. او کار خودش را انجام میدهد، چون باور دارد که در قبال نعمتی به نام هنر مسئول است.
وی با اشاره به نگاه دینی به هنر گفت: ما معتقدیم هنری که خداوند در اختیار انسان قرار داده یک امانت است و اگر از آن در مسیر حق استفاده نکنیم باید پاسخگو باشیم. هنرمند مسلمان با چنین باوری کار میکند. یعنی هنر برای او صرفاً یک حرفه یا ابزار کسب درآمد نیست، بلکه وسیلهای برای ادای مسئولیت است. به همین دلیل هم وقتی جامعه با مسئلهای جدی روبهرو میشود، هنرمند متعهد نمیتواند ساکت بماند.
این گرافیست درباره اینکه آیا هنرمند مسلمان میتواند به تنهایی آثار اثرگذار خلق کند یا به حمایت نهادهای فرهنگی نیاز دارد، بیان کرد: واقعیت این است که حمایتها لازم است. دلیلش هم این نیست که هنرمند بدون حمایت نمیتواند کار کند، بلکه مسئله شأن و جایگاه هنر است. مسئولان باید ببینند هنرمندی که تصمیم میگیرد در این مسیر فعالیت کند، در واقع بسیاری از فرصتهای ظاهری و دنیوی را کنار میگذارد. بنابراین طبیعی است که انتظار داشته باشد فعالیت او دیده شود و مورد توجه قرار بگیرد.
وی افزود: نکته مهم این است که نگاه به هنرمند نباید صرفاً ابزاری باشد. یعنی اینطور نباشد که وقتی کاری لازم بود سراغ هنرمند بیایند و بعد از آن دیگر ارتباطی برقرار نشود. هنر یک جریان زنده و مستمر است و نیاز به توجه دائمی دارد. با این حال اگر چنین حمایتهایی هم نباشد، هنرمند مسلمان کار خود را متوقف نمیکند. او ممکن است تنها با یک لپتاپ یا حتی با یک قلممو و مقداری رنگ اثرش را خلق کند. مهم برای او این است که در لحظهای که احساس وظیفه میکند، حرفش را بزند.
رجبی ادامه داد: برای هنرمند متعهد، همان لحظهای که اثر هنری خلق میشود و پیامش منتقل میشود، نوعی آرامش به وجود میآورد. انسان احساس میکند باری از دوشش برداشته شده است. به تعبیر حضرت امام(ره)، هنرمند نمیتواند کولهبار خود را زمین بگذارد. او همواره احساس مسئولیت میکند. وقتی اثری خلق میکند، با خودش میگوید من در این لحظه وظیفهام را انجام دادم و پیامم را رساندم.
وی تأکید کرد: با وجود این، نهادها و سازمانهای فرهنگی هم وظیفه دارند از چنین جریانهایی حمایت کنند. وقتی یک مجموعه با عنوان فرهنگی یا انقلابی فعالیت میکند و بودجهای دریافت میکند، طبیعی است که یکی از مهمترین مأموریتهایش حمایت از تولید و انتشار آثار هنری مرتبط با ارزشها و آرمانها باشد. این حمایت میتواند در قالب انتشار آثار، فراهم کردن امکانات یا ایجاد بستر برای دیده شدن آنها باشد.
این هنرمند گرافیست با اشاره به تغییرات فضای رسانهای در سالهای اخیر گفت: اتفاق مهمی که در این سالها رخ داده، گسترش شبکههای اجتماعی و رسانههای دیجیتال است. پیش از این بسیاری از آثار هنری باید حتماً از مسیر چاپ، بیلبورد یا رسانههای رسمی منتشر میشدند تا دیده شوند. اما امروز شرایط تغییر کرده است. اکنون هر فردی میتواند خودش یک رسانه باشد و اثرش را مستقیماً در فضای مجازی منتشر کند.
وی ادامه داد: همین مسئله باعث شده که دایره تأثیرگذاری هنرمندان هم گستردهتر شود. امروز یک هنرمند میتواند اثرش را تولید کند و در همان لحظه آن را در اختیار هزاران یا حتی میلیونها مخاطب قرار دهد. این مسئله البته مسئولیت هنرمندان را هم سنگینتر کرده است؛ زیرا دیگر نمیتوان گفت امکان انتشار یا دیده شدن وجود نداشت. اگر هنرمندی حرفی برای گفتن داشته باشد، ابزار بیان آن تا حد زیادی فراهم است.
رجبی تصریح کرد: وقتی ما به این مسئله نگاه میکنیم، میبینیم که اگر کاری را میتوانستیم انجام دهیم و انجام ندادیم، در واقع از مسئولیت خودمان عبور کردهایم. اگر حرفی برای گفتن داشتیم و آن را بیان نکردیم، باید از خودمان بپرسیم چرا سکوت کردیم. برای هنرمند متعهد چنین پرسشی جدی است.
وی در ادامه با اشاره به الهام گرفتن هنرمندان از مفاهیم دینی گفت: در فرهنگ ما یک مفهوم مهم وجود دارد و آن هم ندای «هل من ناصر ینصرنی» است؛ همان ندایی که از کربلا به گوش تاریخ رسید. وقتی انسانی این صدا را بشنود، نمیتواند بیتفاوت بماند. برای هنرمند مسلمان نیز این معنا همواره زنده است. همانطور که گفته میشود «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا»، یعنی هر روز میتواند صحنه آزمون باشد و هر سرزمینی میتواند میدان مسئولیت.
وی افزود: به همین دلیل هنرمند متعهد منتظر شرایط خاص یا جایگاه ویژه نمیماند. ممکن است فردی در یک دفتر کوچک، در یک شهر دور یا در سادهترین امکانات کار کند، اما همانجا میتواند اثرگذار باشد. مهم این است که انسان در همان جایی که قرار دارد، مسئولیت خود را بشناسد و کاری را که از دستش برمیآید انجام دهد.
رجبی در پایان گفت: اگر هر کدام از ما به جای اینکه مدام به این فکر کنیم که در چه جایگاهی هستیم یا امکانات ما چقدر است، به این توجه کنیم که در همین لحظه چه کاری میتوانیم انجام دهیم، بسیاری از مسائل حل میشود. هنرمند هم باید همین نگاه را داشته باشد؛ یعنی ببیند در همان موقعیتی که قرار دارد، چگونه میتواند با هنر خود پیامی را منتقل کند و سهمی در روشنتر شدن فضای جامعه داشته باشد. همین نگاه است که هنر را از یک فعالیت صرفاً فردی به یک مسئولیت اجتماعی و فرهنگی تبدیل میکند.
نظر شما